Apa sebenarnya PMBI dan bagaimana ia mempengaruhi hala tuju pembangunan Kelantan?
PMBI ialah Penghayatan Membangun Bersama Islam, iaitu fasa terkini dalam kesinambungan dasar Membangun Bersama Islam (MBI) yang menjadi asas pentadbiran Kerajaan Negeri Kelantan sejak 1990. Tempoh PMBI ditetapkan bagi 2023 hingga 2033, dengan penekanan kepada penghayatan prinsip dasar tersebut dalam pentadbiran, pembangunan dan kehidupan masyarakat. Berdasarkan penerangan Institut Latihan Darul Naim (ILDAN), PMBI merupakan kesinambungan MBI dan fasa Merakyatkan Membangun Bersama Islam (MMBI).
PMBI juga bukan sekadar konsep umum. Kerajaan negeri telah menyediakan Dokumen Induk PMBI 2023–2033 serta Hala Tuju Portfolio Kerajaan Negeri Kelantan 2024–2028 Berdasarkan PMBI 2023–2033 sebagai rujukan pelaksanaan. Kedua-duanya disenaraikan secara rasmi oleh Yayasan Islam Kelantan.
Key Takeaways
- PMBI bermaksud Penghayatan Membangun Bersama Islam.
- Tempoh Dokumen Induk PMBI ialah 2023–2033.
- PMBI merupakan fasa ketiga selepas MBI 1990–2013 dan MMBI 2013–2023.
- Pelaksanaannya diterjemahkan kepada Hala Tuju Portfolio Kerajaan Negeri 2024–2028.
- Hala tuju tersebut menetapkan 89 mercu tanda, 117 bidang fokus, 337 strategi dan 750 pelan tindakan.
- Objektif yang dinyatakan kerajaan negeri termasuk pertumbuhan KDNK, peluang pekerjaan, pelaburan bernilai tinggi, peningkatan hasil dan penyelesaian isu pembangunan bersama Kerajaan Persekutuan.
Apa Itu PMBI?
PMBI ialah singkatan kepada Penghayatan Membangun Bersama Islam.
Ia merupakan kesinambungan dasar Membangun Bersama Islam yang telah digunakan dalam pentadbiran Kelantan sejak 1990. Portal rasmi Pejabat Tanah dan Jajahan Pasir Mas merekodkan bahawa Kelantan ditadbir berasaskan dasar Membangun Bersama Islam sejak tahun tersebut.
Perkembangan dasar itu boleh dibahagikan kepada tiga fasa utama:
| Fasa | Tempoh | Fokus |
|---|---|---|
| Membangun Bersama Islam (MBI) | 1990–2013 | Membentuk asas pembangunan dan pentadbiran berteraskan prinsip Islam |
| Merakyatkan Membangun Bersama Islam (MMBI) | 2013–2023 | Memperluas kefahaman dan penerapan MBI kepada masyarakat |
| Penghayatan Membangun Bersama Islam (PMBI) | 2023–2033 | Memperdalam penghayatan dan menterjemahkan prinsip kepada pentadbiran serta pembangunan |
Pembahagian tiga era ini turut diterangkan oleh ILDAN, yang menyifatkan PMBI sebagai kesinambungan usaha memperkasakan MBI secara lebih menyeluruh.
Jadi, PMBI tidak bermaksud dasar MBI telah digantikan. Sebaliknya, ia merupakan fasa baharu dalam pelaksanaan dan penghayatan dasar tersebut.
Mengapa Tempoh PMBI Ditetapkan 2023–2033?
Tempoh 2023 hingga 2033 memberikan kerangka sepuluh tahun kepada fasa PMBI.
Yayasan Islam Kelantan menyenaraikan secara rasmi Dokumen Induk Penghayatan Membangun Bersama Islam (PMBI) 2023–2033, bersama dokumen Hala Tuju Portfolio Kerajaan Negeri 2024–2028 yang dibangunkan berdasarkan PMBI.
Ini penting kerana PMBI mempunyai dua lapisan tempoh yang perlu dibezakan:
2023–2033 ialah horizon Dokumen Induk PMBI.
2024–2028 pula ialah tempoh Hala Tuju Portfolio Kerajaan Negeri yang digunakan untuk menterjemahkan sebahagian agenda tersebut kepada sasaran pentadbiran yang lebih khusus.
Dengan kata lain, 2033 ialah hala tuju jangka lebih panjang, manakala tempoh portfolio 2024–2028 menyediakan fasa pelaksanaan yang boleh dipantau dalam tempoh lebih dekat.
Bagaimana PMBI Diterjemahkan kepada Pentadbiran Kerajaan?
Bahagian ini penting kerana ia menunjukkan perbezaan antara PMBI sebagai prinsip dengan PMBI sebagai kerangka pelaksanaan.
Dalam Amanat Tahun Baharu 2025, Menteri Besar Kelantan Mohd Nassuruddin Daud menerangkan bahawa Hala Tuju Portfolio Kerajaan Negeri 2024–2028 menetapkan:
- 89 mercu tanda
- 117 bidang fokus
- 337 strategi
- 750 pelan tindakan
Kesemua komponen tersebut digunakan sebagai penanda aras atau KPI kepada Ahli Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri serta jabatan, agensi dan GLC di bawah portfolio masing-masing. Angka ini direkodkan dalam teks rasmi Amanat Tahun Baharu Kerajaan Negeri Kelantan 2025. Kelantan Government Portal
| Komponen Hala Tuju Portfolio | Bilangan |
|---|---|
| Mercu tanda | 89 |
| Bidang fokus | 117 |
| Strategi | 337 |
| Pelan tindakan | 750 |
Struktur ini menunjukkan bahawa PMBI tidak hanya diterangkan pada peringkat falsafah. Kerajaan negeri turut menghubungkannya kepada portfolio, strategi, tindakan dan KPI.
Apakah Sasaran Pembangunan di Bawah Hala Tuju PMBI?
Hala Tuju Portfolio 2024–2028 turut mempunyai objektif pembangunan yang boleh diukur.
Berdasarkan amanat rasmi Menteri Besar Kelantan, kerajaan negeri menyenaraikan lima objektif utama.
Pertama, meningkatkan sekurang-kurangnya 6% pertumbuhan KDNK negeri pada setiap tahun.
Kedua, meningkatkan peluang pekerjaan dan mengurangkan kadar pengangguran.
Ketiga, menarik pelaburan bernilai tinggi.
Keempat, mengoptimumkan peningkatan hasil negeri.
Kelima, menyelesaikan sebahagian isu utama pembangunan Kelantan bersama Kerajaan Persekutuan.
Angka pertumbuhan KDNK 6% tersebut perlu difahami sebagai objektif atau sasaran kerajaan negeri, bukannya kadar pertumbuhan yang semestinya telah dicapai.
Bagaimana PMBI Berkait dengan Pembangunan Ekonomi?
Walaupun PMBI berteraskan prinsip Islam, skop yang digariskan kerajaan negeri turut merangkumi pembangunan ekonomi.
Penerangan ILDAN mengenai PMBI menyebut sektor seperti pendidikan agama, ekonomi, pelaburan dan pelancongan dalam konteks pelaksanaan serta pembangunan negeri.
Dalam Hala Tuju Portfolio pula, hubungan dengan ekonomi menjadi lebih konkrit melalui sasaran KDNK, pekerjaan, pelaburan dan hasil negeri.
Ini bermakna PMBI tidak boleh diterangkan hanya sebagai program keagamaan.
Dalam kerangka pentadbiran kerajaan negeri, ia berfungsi sebagai asas nilai yang kemudiannya diterjemahkan merentasi portfolio pembangunan.
Apakah Prinsip UMI dalam Pentadbiran Kelantan?
Salah satu elemen yang membantu memahami pelaksanaan MBI dan PMBI ialah prinsip U.M.I. — Ubudiyyah, Mas’uliyyah dan Itqan.
Pejabat Pembangunan Negeri Kelantan menerangkan bahawa prinsip tersebut digunakan dalam pembudayaan penjawat awam dengan tujuan membentuk warga kerja yang berintegriti, beretika dan berorientasikan nilai Islam.
Secara ringkas:
Ubudiyyah berkaitan hubungan pengabdian dan tanggungjawab kepada Allah.
Mas’uliyyah menekankan tanggungjawab atau akauntabiliti.
Itqan menekankan kualiti dan kesungguhan dalam melaksanakan pekerjaan.
Dalam konteks pentadbiran, prinsip ini digunakan sebagai asas pembentukan budaya kerja, bukan sebagai ukuran ekonomi.
Di sinilah terdapat hubungan antara falsafah PMBI dengan pelaksanaan pentadbiran: pembangunan bukan sahaja dilihat melalui projek dan angka ekonomi, tetapi turut dikaitkan dengan cara institusi kerajaan menjalankan tanggungjawabnya.
Bagaimana Pelaksanaan PMBI Dipantau?
Hala Tuju Portfolio memberikan satu mekanisme untuk menghubungkan dasar kepada pelaksanaan.
Dalam amanat rasmi 2025, kerajaan negeri menetapkan bahawa laporan kemajuan program dan projek perlu disediakan dan disemak secara berkala dalam mesyuarat portfolio Majlis Mesyuarat Kerajaan yang diadakan setiap suku tahun. Kelantan Government Portal
Mekanisme ini penting kerana 750 pelan tindakan tidak dengan sendirinya membuktikan keberhasilan PMBI.
Pelan tindakan menunjukkan skala perancangan.
Untuk menentukan hasil sebenar, indikator seperti pencapaian KPI, pertumbuhan ekonomi sebenar, pekerjaan, pelaburan direalisasikan, peningkatan hasil dan outcome sosial masih perlu diperhatikan.
Adakah PMBI Masih Dilaksanakan pada 2026?
Ya. Sumber rasmi kerajaan negeri pada 2026 menunjukkan PMBI masih diteruskan.
Pada Januari 2026, portal Info Rakyat Kelantan melaporkan bahawa kerajaan negeri mahu memperkukuh PMBI secara lebih strategik dan memperluas penerapannya ke peringkat akar umbi.
Pada September 2026, kerajaan negeri turut menganjurkan Karnival PMBI 2026. Laman rasmi Karnival PMBI 2026 menyatakan antara objektifnya ialah menyebarluaskan dasar, pencapaian, inisiatif dan program di bawah Dokumen Induk PMBI serta menerangkan hala tuju kerajaan negeri kepada masyarakat.
Ini menunjukkan PMBI 2023–2033 masih menjadi sebahagian daripada kerangka pentadbiran negeri dalam tempoh semasa.
PMBI: Daripada Dasar kepada Hala Tuju Kelantan 2033
Jika keseluruhan struktur disusun, perjalanan PMBI boleh difahami seperti berikut:
Susunan ini membantu membezakan antara dasar, dokumen perancangan, tindakan dan hasil.
Sebagai contoh, 750 pelan tindakan ialah ukuran perancangan dan pelaksanaan yang dirangka. Ia tidak bermaksud 750 outcome telah berjaya dicapai.
Begitu juga sasaran pertumbuhan KDNK sekurang-kurangnya 6% setahun merupakan objektif yang perlu dibandingkan dengan data ekonomi sebenar.
Analisis The Future Research
Analisis The Future Research terhadap struktur PMBI menunjukkan bahawa perubahan utama dalam fasa 2023–2033 ialah usaha menterjemahkan dasar Membangun Bersama Islam kepada kerangka pentadbiran yang mempunyai mercu tanda, bidang fokus, strategi, pelan tindakan dan mekanisme pemantauan.
Hubungannya boleh dilihat dengan jelas melalui Hala Tuju Portfolio 2024–2028. Kerajaan negeri bukan sahaja menetapkan prinsip pembangunan, tetapi turut meletakkan objektif seperti pertumbuhan KDNK, peluang pekerjaan, pelaburan bernilai tinggi dan peningkatan hasil negeri. Kelantan Government Portal
Namun, keberkesanan PMBI menuju 2033 perlu dinilai melalui outcome sebenar, bukan jumlah strategi atau pelan tindakan semata-mata.
Ini bermakna persoalan penting untuk tahun-tahun seterusnya ialah berapa banyak KPI yang tercapai, bagaimana ekonomi dan pekerjaan berkembang, berapa banyak pelaburan direalisasikan dan sejauh mana sasaran pembangunan sosial diterjemahkan kepada hasil yang boleh diukur.
Apa yang Perlu Dipantau Menuju 2033?
Menjelang 2033, sekurang-kurangnya beberapa indikator boleh digunakan untuk memahami perkembangan PMBI secara lebih objektif.
Antaranya ialah pencapaian 89 mercu tanda, kemajuan 750 pelan tindakan, kadar pertumbuhan KDNK sebenar berbanding sasaran, penciptaan peluang pekerjaan, kadar pengangguran, pelaburan bernilai tinggi yang benar-benar direalisasikan serta peningkatan hasil negeri.
Selain outcome ekonomi, pelaksanaan PMBI juga mempunyai dimensi pentadbiran dan sosial. Oleh itu, ukuran keberhasilannya perlu melihat lebih daripada satu indikator.
Perbandingan antara sasaran, pelaksanaan dan outcome akan menjadi penting untuk menilai perkembangan sebenar sehingga 2033.
Kesimpulan
PMBI atau Penghayatan Membangun Bersama Islam ialah kerangka 2023–2033 yang meneruskan dasar Membangun Bersama Islam dalam fasa penghayatan dan pelaksanaan yang lebih menyeluruh.
Dalam pentadbiran negeri, PMBI diterjemahkan melalui Hala Tuju Portfolio Kerajaan Negeri Kelantan 2024–2028 yang mengandungi 89 mercu tanda, 117 bidang fokus, 337 strategi dan 750 pelan tindakan.
Kerangka tersebut turut membawa objektif pembangunan yang boleh diukur, termasuk pertumbuhan ekonomi, pekerjaan, pelaburan dan peningkatan hasil.
Justeru, hala tuju Kelantan menuju 2033 bukan hanya boleh dilihat melalui jumlah program yang diperkenalkan. Ukuran yang lebih penting ialah sejauh mana strategi dan pelan tindakan PMBI akhirnya diterjemahkan kepada outcome pentadbiran, ekonomi dan kesejahteraan yang boleh dinilai secara objektif.