Apakah latar belakang profesional yang diperlukan untuk menjadi Perdana Menteri Malaysia? Adakah seorang ahli politik perlu datang daripada bidang undang-undang, ekonomi dan pentadbiran, atau seorang jurutera juga boleh membawa kemahiran yang relevan kepada kepimpinan negara?
Persoalan ini menarik apabila melihat tokoh politik seperti Dato’ Seri Ir. Dr. Ahmad Samsuri Mokhtar, seorang ahli politik yang mempunyai latar belakang kejuruteraan aeroangkasa. Setakat September 2026, portal rasmi Parlimen Malaysia menyenaraikan beliau sebagai Ahli Parlimen Kemaman, manakala kerajaan Persekutuan turut menyenaraikannya sebagai Menteri Besar Terengganu.
Namun, kedudukan politik tersebut tidak bermaksud beliau telah ditetapkan sebagai bakal Perdana Menteri. Artikel ini menilai persoalan yang lebih luas: apakah nilai yang boleh dibawa oleh latar kejuruteraan kepada kepimpinan negara?
Key Takeaways
- Perlembagaan Malaysia tidak menetapkan profesion atau bidang akademik tertentu sebagai syarat untuk menjadi Perdana Menteri.
- Pendidikan kejuruteraan memberi penekanan kepada analisis masalah kompleks, pembangunan penyelesaian dan pertimbangan pelbagai kekangan.
- Pentadbiran negara lebih kompleks daripada masalah teknikal kerana ia melibatkan institusi, masyarakat, ekonomi dan kepentingan pelbagai pihak.
- Dr Ahmad Samsuri menawarkan satu kajian kes yang menggabungkan pengalaman kejuruteraan, akademik, pentadbiran negeri dan politik nasional.
- Latar teknikal boleh menjadi aset kepada pembentukan dasar, tetapi tidak boleh digunakan secara bersendirian untuk menilai kesesuaian seseorang sebagai Perdana Menteri.
Apakah Sebenarnya Syarat Menjadi Perdana Menteri Malaysia?
Dari sudut perlembagaan, pekerjaan asal seseorang bukan kriteria utama.
Perkara 43(2)(a) Perlembagaan Persekutuan menetapkan bahawa Perdana Menteri dilantik daripada kalangan Ahli Dewan Rakyat yang pada hemat Yang di-Pertuan Agong berkemungkinan mendapat kepercayaan majoriti ahli Dewan Rakyat.
Ini bermakna tiada syarat seseorang Perdana Menteri mesti menjadi ahli ekonomi, peguam, doktor, pentadbir atau jurutera.
Justeru, persoalan yang lebih berguna bukan sama ada Perdana Menteri Malaysia mesti seorang jurutera, tetapi apakah kemahiran daripada sesuatu latar profesional yang boleh diterjemahkan kepada pentadbiran negara.
Apa Yang Dilatih Dalam Pemikiran Kejuruteraan?
Kejuruteraan pada asasnya bukan sekadar kerja membina mesin atau struktur. Ia melibatkan proses mengenal pasti masalah, menguji andaian, memahami kekangan, mereka bentuk penyelesaian dan menilai kesannya.
Sebagai gambaran terhadap kompetensi kejuruteraan moden di Malaysia, Engineering Accreditation Council (EAC) menetapkan bahawa graduan bidang ini perlu mempunyai keupayaan menganalisis masalah kejuruteraan kompleks serta membangunkan penyelesaian dengan mengambil kira faktor keselamatan, masyarakat, alam sekitar, kos dan sumber.
Ini menunjukkan bahawa penyelesaian teknikal sendiri sebenarnya tidak berlaku dalam ruang kosong.
Seorang jurutera perlu bertanya: Apakah masalah sebenar? Apakah puncanya? Apakah kekangan yang ada? Apakah kesan sampingan sesuatu penyelesaian? Adakah penyelesaian tersebut mampan?
Corak pemikiran seperti ini mempunyai persamaan dengan sebahagian proses pembentukan dasar awam.
Tetapi Negara Bukan Sebuah Mesin
Di sinilah perbezaan penting perlu dibuat.
Masalah kejuruteraan mungkin sangat kompleks, tetapi dasar kerajaan mempunyai satu lagi lapisan kesukaran: manusia dan institusi.
Satu keputusan mengenai subsidi, pendidikan, percukaian atau pembangunan bandar boleh menghasilkan kesan berbeza kepada kumpulan masyarakat yang berlainan. Penyelesaian yang optimum daripada perspektif kewangan mungkin mempunyai implikasi sosial, manakala penyelesaian yang sesuai secara teknikal pula mungkin menghadapi masalah pelaksanaan atau penerimaan awam.
Analisis dasar moden turut menggunakan pendekatan systems thinking, iaitu melihat sesuatu masalah sebagai sebahagian daripada sistem yang mempunyai hubungan antara sektor, institusi dan kumpulan masyarakat.
Justeru, pemikiran teknikal boleh membantu pentadbiran, tetapi pentadbiran tidak boleh dikurangkan kepada masalah teknikal semata-mata.
Dr Ahmad Samsuri Sebagai Kajian Kes
Dr Ahmad Samsuri menarik untuk dianalisis kerana perjalanan profesionalnya berada di persimpangan antara kejuruteraan, akademik dan pentadbiran.
Beliau mempunyai latar akademik dalam Mechanical and Materials Engineering sebelum melanjutkan pengajian berkaitan combustion dan aeroengine. Sebelum bergiat sepenuh masa dalam politik, beliau turut terlibat dalam akademik serta penyelidikan kejuruteraan aeroangkasa.
Dalam politik, beliau menjadi Menteri Besar Terengganu sejak 2018 dan kini mewakili Kemaman di Dewan Rakyat. Profil rasmi beliau di Parlimen Malaysia mengesahkan kedudukannya sebagai Ahli Parlimen P040 Kemaman.
Latar tersebut turut memberikan konteks kepada beberapa isu dasar yang dibawanya di peringkat nasional.
Dalam perbahasan mengenai Rancangan Malaysia Ketiga Belas, misalnya, beliau mengetengahkan beberapa isu seperti transformasi ekonomi, TVET, teknologi strategik, penyelidikan dan pembangunan serta hubungan pembangunan antara Persekutuan dan negeri. TFR sebelum ini telah menghuraikan perkara tersebut dalam artikel RMK13: A Statesman’s Roadmap for a Prosperous Malaysia.
Dalam Dewan Rakyat pada Januari 2026 pula, Ahmad Samsuri meminta Kementerian Pendidikan Tinggi menjelaskan peratus graduan yang bekerja dalam pekerjaan separa mahir atau di luar bidang pengajian serta intervensi kerajaan untuk mengurangkan ketidakpadanan tersebut. Perkara ini direkodkan dalam Hansard Dewan Rakyat 26 Januari 2026.
Pada Oktober 2025, beliau turut membangkitkan persoalan mengenai penglibatan GLC dan GLIC dalam kerangka Belanjawan 2026 serta mekanisme kawal selia terhadap perbelanjaan tersebut. Rekod rasmi Dewan Rakyat 16 Oktober 2025 merekodkan pertanyaan tersebut.
Contoh-contoh ini menunjukkan penglibatan beliau dalam isu tenaga kerja, kewangan, penyelidikan dan tadbir urus. Namun, ia tidak dengan sendirinya membuktikan bahawa pendekatan politik beliau berpunca daripada latihan kejuruteraan.
Hubungan tersebut perlu dibezakan antara fakta mengenai latar belakang dengan interpretasi mengenai gaya kepimpinan.
Adakah Cara Berfikir Jurutera Berguna Dalam Pentadbiran?
Secara konsep, beberapa kemahiran kejuruteraan mempunyai aplikasi yang jelas kepada pentadbiran.
1. Problem Definition.
Kerajaan perlu menentukan masalah sebenar sebelum memilih intervensi. Kenaikan kos sara hidup, misalnya, mungkin melibatkan gaji, produktiviti, harga makanan, perumahan dan struktur pasaran secara serentak.
2. Systems Thinking.
Polisi dalam satu kementerian boleh memberi kesan kepada kementerian lain. Ini penting kerana tindakan yang menyelesaikan satu masalah berpotensi mencipta kesan baharu di bahagian lain sistem.
3. Vidence-informed Decision Making.
Keputusan dasar memerlukan keupayaan mendapatkan, menilai dan menggunakan bukti sebelum sesuatu intervensi dilaksanakan.
Namun, semua kemahiran ini perlu digabungkan dengan kebolehan lain seperti komunikasi awam, rundingan, kefahaman institusi, pembinaan konsensus dan keupayaan mengurus kepentingan yang bercanggah.
Dalam konteks sebenar pentadbiran Dr Ahmad Samsuri, aplikasi teknologi juga boleh dilihat pada beberapa projek negeri. Sebagai contoh, TFR sebelum ini menganalisis penggunaan teknologi pirolisis dalam pengurusan sisa Terengganu melalui artikel Pyrolysis in Terengganu: Can Waste-to-Fuel Create Jobs?.
Hubungan ini tidak membuktikan bahawa sesuatu projek wujud kerana beliau seorang jurutera. Namun, ia memberi contoh bagaimana isu teknologi, ekonomi dan pentadbiran boleh bertemu dalam dasar kerajaan negeri.
The Future Research Analysis: Empat Lensa Menilai Pemimpin Berlatar Teknikal
Menurut analisis The Future Research, perbincangan mengenai seorang jurutera sebagai pemimpin negara lebih bermakna jika dinilai melalui empat lensa berbanding profesion semata-mata.
1. Technical Lens – Bolehkah masalah dikenal pasti dengan tepat?
Latar teknikal boleh membantu dalam penggunaan data, analisis sebab-akibat dan penilaian beberapa alternatif penyelesaian.
2. Institutional Lens – Bolehkah penyelesaian dilaksanakan oleh kerajaan?
Dasar perlu mengambil kira undang-undang, bajet, struktur kementerian, hubungan Persekutuan-negeri dan kapasiti perkhidmatan awam.
3. Stakeholder Lens – Siapa mendapat manfaat dan siapa menanggung kos?
Dasar awam hampir sentiasa menghasilkan trade-off. Oleh itu, analisis teknikal perlu digabungkan dengan pemahaman terhadap kesan sosial dan ekonomi kepada kumpulan masyarakat yang berbeza.
Aspek ini juga berkait dengan keupayaan seorang pemimpin mengurus masyarakat yang pelbagai. TFR sebelum ini meneliti pandangan Ahmad Samsuri tentang hubungan sosial melalui artikel Dr Samsuri: Keharmonian Kaum Perlukan Saling Hormat.
4. Democratic Lens – Adakah terdapat legitimasi dan sokongan institusi?
Dalam sistem Malaysia, seseorang tidak menjadi Perdana Menteri kerana profesion atau kepakaran teknikalnya. Kedudukan tersebut akhirnya berkait dengan kerangka perlembagaan serta kepercayaan majoriti dalam Dewan Rakyat.
The Future Research melihat bahawa nilai utama latar kejuruteraan dalam kepimpinan awam bukan pada gelaran “jurutera” itu sendiri, tetapi pada keupayaan menterjemahkan analisis kompleks kepada dasar yang boleh dilaksanakan, dinilai dan disesuaikan dengan realiti institusi serta masyarakat.
Kerangka ini juga mengelakkan satu kesimpulan terlalu mudah bahawa pemimpin teknikal semestinya menghasilkan kerajaan yang lebih teknokratik atau lebih berkesan.
Mengapa Perkara Ini Penting Untuk Kepimpinan Negara?
Malaysia berhadapan isu yang semakin bersifat sistemik: transformasi tenaga, kecerdasan buatan, daya saing industri, kos sara hidup, perubahan demografi, kemahiran tenaga kerja dan perubahan iklim.
Isu sebegini mempunyai komponen teknikal yang kuat tetapi pada masa sama melibatkan persoalan ekonomi, sosial dan politik.
Ini menyebabkan kepimpinan negara semakin memerlukan keupayaan membaca data dan memahami sistem, tetapi juga kebolehan mengurus manusia dan institusi.
Oleh itu, perbincangan mengenai Dr Ahmad Samsuri atau mana-mana tokoh lain tidak sepatutnya berhenti pada soalan “Apakah profesion beliau?”
Soalan lebih penting ialah: bagaimana pengetahuan, pengalaman pentadbiran, rekod membuat keputusan dan keupayaan mengurus institusi diterjemahkan kepada penyelesaian dasar?
Apa Yang Perlu Diperhatikan Seterusnya?
Daripada membuat ramalan mengenai siapa Perdana Menteri Malaysia pada masa akan datang, penilaian yang lebih berasaskan bukti boleh melihat kualiti dasar yang dikemukakan, penggunaan data dalam keputusan, keupayaan mengurus trade-off, prestasi pelaksanaan dan hubungan antara institusi.
Ia juga boleh menilai sama ada sesuatu dasar mempunyai objektif yang jelas serta hasil yang boleh diukur selepas dilaksanakan.
Pendekatan ini lebih berguna daripada menjadikan kelulusan akademik atau profesion sebagai ukuran tunggal kepimpinan.
Kesimpulan
Jadi, adakah seorang jurutera sesuai menjadi Perdana Menteri Malaysia?
Dari perspektif perlembagaan, profesion bukan kriterianya. Dari perspektif dasar pula, latihan kejuruteraan mempunyai beberapa kemahiran yang boleh dipindahkan kepada pentadbiran, termasuk analisis masalah, pemikiran sistem dan pembangunan penyelesaian.
Dr Ahmad Samsuri menjadi kajian kes yang relevan kerana beliau menggabungkan latar kejuruteraan aeroangkasa dengan pengalaman akademik, pentadbiran negeri dan politik nasional. Namun, latar tersebut sahaja tidak boleh digunakan untuk membuat kesimpulan mengenai kelayakan atau masa depan politik seseorang.
Bagi The Future Research, persoalan yang lebih bermakna bukan sama ada Malaysia memerlukan seorang jurutera sebagai Perdana Menteri, tetapi sama ada kepimpinan negara mempunyai keupayaan analitikal, institusi dan pelaksanaan untuk menangani masalah yang semakin kompleks.