Apa yang Dr Samsuri Katakan Mengenai Keharmonian Kaum di Malaysia?

Jawapan paling jelas daripada ucapan tersebut ialah keharmonian perlu dibina dengan menerima realiti bahawa perbezaan akan terus wujud.

Dr Samsuri menyifatkan Malaysia sebagai “rumah kita bersama” dan menegaskan bahawa pembinaan negara tidak berlaku melalui sumbangan satu komuniti sahaja. Beliau menyebut peranan orang Melayu, Cina, India, masyarakat Sabah dan Sarawak serta komuniti lain dalam pembangunan negara melalui pendidikan, perniagaan, perkhidmatan awam, pertanian, kesihatan dan kebajikan.

Pandangan itu mempunyai konteks demografi yang jelas. Department of Statistics Malaysia (DOSM) menganggarkan jumlah penduduk Malaysia pada 2026 sekitar 34.4 juta orang. Statistik demografi negara terus menunjukkan kewujudan komuniti Melayu, Bumiputera lain, Cina, India dan kumpulan masyarakat yang lain dalam satu sistem kenegaraan yang sama.

Dengan kata lain, pengurusan kepelbagaian bukan isu sampingan dalam pembangunan Malaysia. Ia merupakan sebahagian daripada realiti struktur negara.

Mengapa “Kenal-Mengenal” Menjadi Penting?

Antara tema yang paling konsisten dalam ucapan Dr Samsuri ialah keperluan untuk masyarakat mengenali satu sama lain sebelum membuat penilaian.

Beliau berhujah bahawa walaupun dalam keluarga sendiri, hubungan boleh menjadi sukar apabila seseorang tidak lagi memahami sikap dan sensitiviti ahli keluarganya. Dalam masyarakat yang jauh lebih kompleks, kegagalan memahami sensitiviti agama, budaya dan komuniti lain boleh membuka ruang kepada salah faham.

Atas asas itu, “kenal-mengenal” tidak sekadar membawa maksud mengenali kewujudan masyarakat lain. Ia melibatkan pemahaman terhadap batas sensitiviti, kepercayaan dan cara hidup mereka.

Dalam kerangka tersebut, perbezaan menurut Dr Samsuri bukan alasan untuk bermusuhan. Sebaliknya, ia menuntut masyarakat belajar memahami, menghormati dan berlaku adil antara satu sama lain.

Pendekatan ini mempunyai persamaan dengan kerangka yang diketengahkan Kementerian Perpaduan Negara. Dalam ucapan rasmi pada satu lagi roundtable antara agama pada 4 Ogos 2026, kementerian menerangkan empat nilai dalam pendekatan Harmony MADANI, iaitu Faham, Hormat, Terima dan Meraikan.

Persamaan tersebut penting kerana ia menunjukkan bahawa pemahaman dan penghormatan boleh menjadi titik pertemuan dalam perbincangan perpaduan walaupun datang daripada aktor politik atau institusi yang berbeza.

Keharmonian Tidak Bermaksud Semua Orang Perlu Sama

Dr Samsuri turut menolak idea bahawa keharmonian memerlukan masyarakat menghapuskan identiti masing-masing.

Seorang Muslim boleh terus berpegang kepada agamanya, sebagaimana penganut Hindu, Buddha, Kristian dan agama lain mengekalkan kepercayaan mereka. Menurut beliau, masyarakat juga tidak perlu mempunyai budaya atau pandangan yang sama untuk hidup secara aman.

Prinsip tersebut selari dengan kerangka Perlembagaan Persekutuan. Dalam jawapan rasmi di Dewan Negara pada Mac 2026, kerajaan menjelaskan bahawa Perkara 3 memperuntukkan Islam sebagai agama Persekutuan, sementara agama lain boleh diamalkan dengan aman dan damai.

Justeru, persoalan utama bukan bagaimana menjadikan rakyat Malaysia seragam, tetapi bagaimana identiti yang berbeza dapat berfungsi dalam satu ruang kewarganegaraan yang sama.

Peranan Pemimpin Agama: Membina Jambatan, Bukan Menambah Jurang

Satu lagi bahagian penting dalam ucapan Dr Samsuri menyentuh tanggungjawab pemimpin agama dan masyarakat apabila timbul isu sensitif.

Beliau memberi amaran bahawa kenyataan yang tidak bertanggungjawab boleh tersebar kepada jutaan pengguna media sosial dalam tempoh yang sangat singkat. Dalam keadaan sebegini, pemimpin masyarakat tidak sepatutnya menambahkan ketegangan.

Sebaliknya, menurut beliau, pemimpin agama perlu menjadi pihak yang menenangkan masyarakat ketika timbul kemarahan, menjelaskan apabila berlaku kekeliruan dan menyatukan masyarakat apabila muncul perpecahan.

Pendekatan ini turut mempunyai persamaan dengan pandangan Kementerian Perpaduan Negara yang menyifatkan pemimpin agama sebagai antara suara penting dalam membentuk nilai dan sikap masyarakat serta memainkan peranan dalam menjaga keharmonian sosial.

Dari sudut analisis, ini mengubah peranan kepimpinan agama daripada sekadar menjaga hubungan dalam komuniti sendiri kepada fungsi yang lebih luas dalam pengurusan hubungan antara komuniti.

Banjir, Kemiskinan dan Pendidikan Sebagai Ruang Kerjasama

Ucapan Dr Samsuri menjadi lebih praktikal apabila beliau mengaitkan keharmonian dengan masalah yang dihadapi rakyat setiap hari.

Beliau menggunakan contoh banjir untuk menunjukkan bahawa bencana tidak memilih mangsa berdasarkan agama atau kaum. Prinsip yang sama digunakan bagi keluarga miskin, kanak-kanak yang memerlukan pendidikan dan individu yang memerlukan makanan atau bantuan.

Daripada perspektif tersebut, rumah ibadat boleh memainkan fungsi sosial yang lebih besar sebagai sumber kebaikan kepada masyarakat sekeliling.

Pendekatan kerjasama kemanusiaan merentas agama juga telah diketengahkan dalam dasar perpaduan semasa. Kementerian Perpaduan Negara menyatakan bahawa organisasi berasaskan agama di Malaysia telah terlibat dalam bantuan bencana, bantuan makanan, pendidikan, kebajikan serta program dialog antara agama.

Di sinilah keharmonian bergerak daripada konsep abstrak kepada tindakan yang boleh dilihat: masyarakat bekerjasama kerana mereka berkongsi masalah yang sama.

The Future Research Analysis

Analisis The Future Research terhadap ucapan ini mengenal pasti tiga lapisan dalam pendekatan Dr Samsuri terhadap keharmonian: mutual understanding, responsible leadership dan practical cooperation.

Pertama, konflik perlu dicegah melalui pemahaman terhadap sensitiviti antara komuniti. Kedua, pemimpin memainkan fungsi penting untuk meredakan, bukannya memperbesarkan, ketegangan. Ketiga, kepercayaan sosial lebih mudah dibina apabila masyarakat bekerjasama menyelesaikan masalah sebenar seperti bencana, kemiskinan, pendidikan dan kebajikan. Analisis ini merupakan sintesis TFR berdasarkan ucapan Dr Samsuri serta perbandingan dengan kerangka perpaduan semasa.
Menariknya, prinsip tersebut mempunyai beberapa titik persamaan dengan pendekatan nasional yang sedang digunakan oleh Kementerian Perpaduan Negara.

Kementerian itu menyatakan pada Ogos 2026 bahawa agenda perpaduan di bawah Rancangan Malaysia Ketiga Belas sedang bergerak ke arah nation building yang berasaskan identiti bersama, Perlembagaan Persekutuan, Rukun Negara, rasa hormat dan tanggungjawab bersama.

Ini menunjukkan bahawa walaupun bahasa politik boleh berbeza, terdapat ruang dasar yang lebih luas untuk membina persetujuan mengenai prinsip asas hubungan masyarakat.

Apa Maknanya untuk Malaysia?

Cabaran sebenar bagi keharmonian kaum di Malaysia bukan sekadar menghasilkan lebih banyak kenyataan mengenai perpaduan.

Persoalannya ialah sama ada prinsip tersebut boleh diterjemahkan kepada amalan di peringkat komuniti, rumah ibadat, organisasi masyarakat, media sosial dan kepimpinan politik.

Ucapan Dr Samsuri sendiri mengakui bahawa gambaran masyarakat yang hidup sepenuhnya dalam harmoni mungkin kedengaran ideal. Namun beliau melihatnya sebagai objektif yang masih boleh diusahakan apabila masyarakat memberi lebih perhatian kepada perkara yang dikongsi berbanding hanya menumpukan kepada perbezaan.

Di sinilah nilai paling signifikan daripada ucapan tersebut: keharmonian tidak digambarkan sebagai keadaan tanpa konflik, tetapi sebagai keupayaan mengurus konflik dan perbezaan tanpa memutuskan hubungan antara masyarakat.

Kesimpulan

Ucapan Dr Ahmad Samsuri di RTD Peace & Harmony membawa satu mesej asas: Malaysia tidak perlu menunggu semua rakyat mempunyai pandangan, agama atau budaya yang sama sebelum mereka boleh bekerjasama.

Apa yang diperlukan ialah kemampuan mengenali sensitiviti satu sama lain, mengekalkan rasa hormat ketika berbeza dan membina ruang kerjasama apabila masyarakat berdepan cabaran bersama.

Dalam masyarakat Malaysia yang besar dan pelbagai, keharmonian tidak boleh dianggap sebagai sesuatu yang berlaku secara automatik. Ia perlu dibina dan diperbaharui secara berterusan.

Bagi pembuat dasar dan pemimpin masyarakat, persoalan yang lebih penting selepas ini ialah bagaimana prinsip tersebut boleh diterjemahkan daripada ucapan dan dialog kepada institusi, tindakan dan hubungan yang benar-benar dirasai rakyat.