Bagaimana peruntukan pembangunan patut dibahagikan antara negeri? Soalan ini melibatkan lebih daripada jumlah wang yang diterima. Ia turut menyentuh kemampuan negeri menyediakan kemudahan asas, membiayai pembangunan dan membuka peluang ekonomi kepada penduduk.
Formula fiskal baharu yang dicadangkan Dr Ahmad Samsuri Mokhtar membawa perhatian kepada agihan pembangunan yang lebih telus, konsisten dan berasaskan keperluan sebenar negeri. Namun, cadangan tersebut perlu dibezakan daripada dasar yang telah diluluskan atau formula rasmi yang sudah digunakan.
Menurut laporan DagangNews bertarikh 26 Oktober 2026, beliau mengemukakan pandangan itu dalam ucapan pembukaan berkaitan kerjasama SG4. Penekanannya ialah peluang pembangunan yang lebih adil melalui kerjasama antara kerajaan Persekutuan dan negeri.
Persoalan seterusnya ialah bagaimana prinsip tersebut boleh diterjemahkan kepada kaedah pengiraan yang boleh diperiksa, dilaksanakan dan dinilai.
Key Takeaways
- Dr Sam mencadangkan agihan peruntukan pembangunan antara negeri yang lebih telus, konsisten dan berpandukan keperluan sebenar setiap negeri.
- Tiga faktor boleh membantu menentukan keutamaan agihan. Artikel ini menilai kemampuan kewangan negeri, kekurangan kemudahan asas dan kos pembangunan setempat.
- Kaedah pengiraan yang terbuka memudahkan semakan. Data, pemberat dan sebab di sebalik setiap peruntukan perlu jelas supaya negeri dan orang ramai boleh memahami keputusan agihan.
- Formula fiskal baharu masih di peringkat cadangan. Laporan yang dirujuk belum memperincikan pemberat, jumlah agihan atau tarikh pelaksanaan.
- Kejayaan perlu diukur melalui kesan kepada rakyat. Antara ukuran yang boleh digunakan ialah bekalan air yang lebih stabil, akses lebih mudah kepada kemudahan asas dan projek yang berfungsi selepas siap.
Apa pandangan Dr Sam tentang bajet dan pembangunan negeri?
Dalam konteks cadangan ini, pandangan Dr Sam tentang bajet berkisar pada cara sumber pembangunan diagihkan. Beliau mahu keperluan serta keupayaan ekonomi negeri diberikan perhatian dalam menentukan agihan, dengan keputusan yang tidak dipengaruhi pertimbangan politik.
Beliau turut menekankan bahawa pembangunan perlu membawa manfaat kepada keluarga, pekerja muda dan perusahaan tempatan. Angka pelaburan atau pertumbuhan ekonomi sahaja belum mencukupi untuk menjelaskan pengalaman kehidupan rakyat.
Daripada sudut analisis dasar, pandangan tersebut menimbulkan dua persoalan berasingan. Pertama, adakah negeri mempunyai sumber yang mencukupi untuk memenuhi keperluan penduduk? Kedua, adakah peruntukan yang diterima menghasilkan perkhidmatan dan peluang ekonomi yang lebih baik?
Formula agihan boleh membantu menjawab persoalan pertama. Persoalan kedua pula memerlukan penilaian pelaksanaan projek, kos dan hasil sebenar.
Apa maksud penyamarataan fiskal?
Penyamarataan fiskal secara umum bertujuan mengurangkan perbezaan kemampuan kewangan antara wilayah dalam sesebuah negara.
Sebagai contoh, Jabatan Kewangan Kanada menjelaskan bahawa program penyamarataannya menyokong wilayah yang mempunyai kemampuan menjana hasil di bawah purata. Tujuannya ialah membantu penyediaan perkhidmatan awam pada tahap yang munasabah dan sebanding.
Ukuran kemampuan tersebut mengambil kira hasil yang berpotensi dikutip menggunakan kadar cukai rujukan, bukannya bergantung pada kutipan sebenar semata-mata. Kanada juga menyatakan bahawa program itu mengurangkan perbezaan fiskal, tanpa menghapuskannya sepenuhnya.
Pengalaman ini memberikan rujukan konsep kepada Malaysia. Bagaimanapun, kaedah luar negara memerlukan penyesuaian mengikut pembahagian kuasa, sumber hasil dan tanggungjawab perbelanjaan tempatan.
Pemindahan fiskal kepada kerajaan negeri juga perlu dibezakan daripada perbelanjaan projek Persekutuan yang dilaksanakan dalam negeri tersebut. Kedua-duanya boleh membantu pembangunan, tetapi mempunyai saluran pengurusan dan pertanggungjawaban yang berbeza.
Mengapa agihan sama rata belum tentu memenuhi keperluan?
Bayangkan dua negeri menerima jumlah peruntukan yang sama. Negeri pertama mempunyai kemudahan asas yang lebih lengkap dan penempatan penduduk yang tertumpu. Negeri kedua pula perlu menyediakan rangkaian kemudahan kepada komuniti yang berjauhan.
Jumlah wang yang sama mungkin menghasilkan tahap liputan berbeza kerana keadaan geografi, jarak dan keperluan pembinaan tidak seragam.
Agihan berdasarkan bilangan penduduk sahaja juga mempunyai batas. Negeri berpenduduk kecil tetap memerlukan kemudahan minimum. Sebaliknya, negeri yang mempunyai ramai penduduk mungkin menghadapi tekanan permintaan perkhidmatan yang lebih besar.
Oleh itu, persoalan keadilan agihan perlu melihat gabungan beberapa ukuran. Sesebuah negeri tidak sepatutnya dinilai melalui satu angka yang mengabaikan keseluruhan keadaannya.
Ini merupakan pertimbangan analisis bagi reka bentuk dasar, bukan bukti bahawa mana-mana negeri kini menerima jumlah tertentu secara tidak adil.
Tiga perkara yang wajar dinilai dalam formula fiskal baharu
Untuk menjadikan perbincangan lebih praktikal, tiga komponen berikut boleh dipertimbangkan. Komponen ini ialah kerangka analisis artikel, bukannya butiran formula rasmi Dr Sam.
| Komponen | Persoalan Penilaian |
|---|---|
| Kemampuan kewangan | Sejauh mana negeri berupaya membiayai tanggungjawabnya melalui sumber hasil yang tersedia? |
| Kekurangan kemudahan asas | Berapa besar jurang akses atau mutu perkhidmatan yang perlu diselesaikan? |
| Kos pembangunan | Berapakah kos munasabah untuk menyediakan kemudahan mengikut keadaan setempat? |
1. Kemampuan kewangan negeri
Penilaian kemampuan kewangan perlu membezakan kelemahan asas hasil daripada masalah pengurusan.
Jika formula hanya memberikan bantuan tambahan apabila kutipan hasil sebenar rendah, ia berisiko menghasilkan insentif yang kurang sesuai. Negeri yang berusaha memperkukuh kutipan mungkin bimbang bantuan mereka berkurang.
Satu pendekatan yang boleh dikaji ialah penggunaan ukuran kemampuan hasil yang diseragamkan. Namun, ukuran itu memerlukan data yang boleh dibandingkan dan penjelasan tentang sumber hasil yang diambil kira.
2. Kekurangan kemudahan asas
Keperluan pembangunan perlu diterjemahkan kepada ukuran yang jelas. Contohnya termasuk liputan bekalan air, kebolehpercayaan perkhidmatan, keadaan jalan dan akses kepada kemudahan penting.
Kewujudan sesuatu kemudahan juga tidak semestinya menggambarkan mutu perkhidmatannya. Infrastruktur yang kerap terganggu mungkin memerlukan pembaikan walaupun kawasan tersebut sudah mempunyai liputan.
Data pada peringkat daerah boleh membantu mengenal pasti masalah yang tersembunyi dalam purata negeri.
3. Kos pembangunan setempat
Kos projek perlu dinilai berdasarkan keadaan sebenar, termasuk jarak, bentuk muka bumi, logistik dan penyelenggaraan.
Bagaimanapun, kos yang tinggi memerlukan semakan teknikal. Formula tidak sepatutnya menerima setiap anggaran projek tanpa menilai kewajarannya.
Matlamatnya ialah membiayai penyelesaian yang sesuai dengan keperluan penduduk serta mampu disenggara selepas pembinaan selesai.
Ketelusan memerlukan data dan kaedah pengiraan terbuka
Formula yang mempunyai nama baharu belum tentu memberikan agihan yang lebih mudah difahami. Ketelusan bergantung pada maklumat yang diterbitkan bersama keputusan.
Antaranya ialah definisi setiap indikator, tahun data, pemberat pengiraan dan sebab sesuatu negeri menerima jumlah tertentu.
Sebagai contoh, jika akses kemudahan asas diberikan pemberat lebih besar, kerajaan perlu menjelaskan rasionalnya. Jika data sudah lama, keputusan mungkin tidak lagi menggambarkan keadaan semasa.
Negeri juga memerlukan saluran untuk membetulkan kesilapan data. Proses semakan yang tersusun boleh membantu menyelesaikan perbezaan tanpa mengubah kaedah pengiraan secara sewenang-wenangnya.
Dalam hal ini, ketelusan bermaksud orang ramai boleh memahami hubungan antara masalah yang dikenal pasti dengan peruntukan yang diberikan.
Bagaimana mengelakkan pertindihan dan perbelanjaan kurang berkesan?
Formula fiskal baharu perlu disertai gambaran menyeluruh tentang pembiayaan yang sudah tersedia.
Tanpa penyelarasan, projek yang sama mungkin muncul dalam beberapa senarai keutamaan. Sebaliknya, keperluan penting boleh terlepas kerana setiap agensi menganggap pihak lain akan membiayainya.
Sebelum menentukan bantuan tambahan, penilaian boleh memetakan projek sedia ada, tahap pelaksanaan dan tanggungjawab penyelenggaraan.
Peruntukan pembinaan juga perlu mengambil kira kos operasi selepas projek siap. Kemudahan baharu memerlukan tenaga kerja, bekalan, pembaikan dan pengurusan.
Oleh itu, kejayaan agihan tidak wajar diukur melalui kadar perbelanjaan semata-mata. Wang yang telah dibelanjakan perlu diterjemahkan kepada kemudahan yang berfungsi dan digunakan.
Bagaimana perubahan boleh dilaksanakan secara berperingkat?
Sebarang perubahan agihan mempunyai kesan terhadap perancangan kewangan. Negeri dan agensi pelaksana mungkin sudah mempunyai komitmen projek yang mengambil masa beberapa tahun.
Atas sebab itu, pendekatan berperingkat boleh dipertimbangkan.
Langkah awal ialah menguji formula menggunakan data terdahulu. Simulasi tersebut boleh menunjukkan bagaimana keputusan berubah apabila indikator atau pemberat ditukar.
Seterusnya, kerajaan boleh menilai kestabilan agihan dan kesannya terhadap projek yang sedang berjalan. Tempoh peralihan pula boleh membantu mengurangkan kejutan kewangan.
Semua ini ialah pilihan pelaksanaan yang wajar dibincangkan. Laporan yang dirujuk belum memberikan jadual pelaksanaan, pemberat pengiraan atau jumlah tambahan bagi setiap negeri.
Ukur jurang melalui perubahan yang dirasai rakyat
Formula fiskal baharu mempunyai nilai jika ia membantu mengenal pasti keperluan dengan lebih tepat dan menghubungkan pembiayaan kepada penyelesaiannya.
Penilaian boleh melihat sama ada gangguan kemudahan asas berkurang, perjalanan ke perkhidmatan penting menjadi lebih mudah dan projek siap berfungsi mengikut tujuan.
Bagi peluang ekonomi, perhatian boleh diberikan kepada akses pekerjaan, penyertaan pembekal tempatan dan perubahan pendapatan. Namun, perubahan ini mempunyai banyak punca. Penilaian perlu berhati-hati sebelum mengaitkan seluruh peningkatan kepada formula agihan sahaja.
Cadangan Dr Sam membuka ruang perbincangan tentang hubungan kewangan Persekutuan dan negeri. Langkah seterusnya memerlukan butiran teknikal, data yang boleh diperiksa serta persetujuan tentang hasil yang ingin dicapai.
Agihan yang lebih adil memerlukan alasan yang jelas bagi setiap peruntukan, diikuti bukti bahawa pembiayaan tersebut membantu menyelesaikan keperluan rakyat.